TRANSFORMATION OF TRADITION KUPATAN EID AL-FITR AMONG THE JAVANESE MUSLIM DIASPORA IN MALAYSIA

Main Article Content

Ach Hakiki
Dody S Truna
Ilim Abdul Halim
Mochamad Ziaul Haq

Abstract

This study aims to analyze the Eid Kupatan tradition brought by the Javanese Muslim diaspora to Malaysia. The Kupatan tradition is a tradition that existed among Javanese Muslims which was introduced by Sunan Kalijaga during the Demak Kingdom for the Islamization process at that time. The Kupatan tradition is carried out seven days after Eid al-Fitr, in Javanese, ketupat or kupat is interpreted as "Jharwa dhosok" which also means "admit Lepat" that is, one must be able to apologize when one makes a mistake. In the Kupatan tradition, ketupat is the main dish, a rice- based ketupat wrapped in janur or young coconut leaves in a rectangular shape. The presence of the Kupatan tradition in Malaysia was brought about by the Javanese Muslim diaspora community, the local Malaysian community accepted the Kupatan tradition because they have several similarities in tradition, such as language, culture and religion, therefore the Kupatan tradition was well received and produced positive values for Malaysian local community. In its development, the Javanese Muslim Eid Kupatan tradition in the Javanese Muslim diaspora has acculturated, but does not change essential things or the meaning of the tradition, it is evident that the purpose of holding the Eid Kupatan tradition is still in accordance with the original meaning and purpose. The tradition of Eid Kupatan for the Javanese Muslim diaspora in Malaysia has become a separate identity for the Javanese Muslim diaspora, because other Muslim diaspora communities do not do that, and have different characteristics. This research method uses a qualitative approach.

Article Details

Section
Articles

References

Arif, M., & Lasantu, M. Y. (2019). Nilai pendidikan dalam tradisi Lebaran Ketupat masyarakat Suku Jawa Tondano di Gorontalo. Madani: Jurnal Pengabdian Ilmiah, 2(1), 144–159. https://doi.org/10.30603/md.v1i2.1068

Arnold, T. W. (1965). The preaching of Islam: A history of the propagation of the Muslim faith. SH. Ashraf Press.

Azra, A. (2000). Renaisans Islam Asia Tenggara. Rosdakarya.

Christian, S. A. (2017). Identitas budaya orang Tionghoa Indonesia. Jurnal Cakrawala Mandarin, 1(1), 11–22. https://doi.org/10.36279/apsmi.v1i1.11

Cortesao, A., Perkasa, A., & Pramesti, A. (Eds.). (2015). Suma oriental karya Tome Pires: Perjalanan dari Laut Merah ke Cina & buku Francisco Rodrigues (A. Perkasa & A. Pramesti, Trans.; Ed. 1). Ombak.

Diah, N., & Setyaningrum, B. (2018). Budaya lokal di era global. Ekspresi Seni: Jurnal Ilmu Pengetahuan Dan Karya Seni, 20(2), 102–112. https://doi.org/10.26887/ekse.v20i2.392

Dwijayanto, A. (2017). Migrasi, adaptasi dan tradisi komunitas muslim Jawa di Semenanjung Melayu. Dialogia: Jurnal Studi Islam Dan Sosial, 15(2), 269–288. https://doi.org/10.21154/dialogia.v15i2.1194

Fadli, R. V. (2022). Nilai-nilai multikulturalisme tradisi Kupatan di Desa Plosoarang Kecamatan Sanankulon Kabupaten Blitar. Al Ma’arief: Jurnal Pendidikan Sosial Dan Budaya, 4(1), 12–20. https://doi.org/10.35905/almaarief.v4i1.2360

Hall, S. (1990). Cultural identity and diaspora: Identity: Community, culture, difference. Lawrence and Wishart.

Ikhsannudin, I. (2022). Wow‼️Ada Kampung Jawa di Selangor, Malaysia dan tetap mengamalkan tradisi Jawa sampai sekarang [Video]. YouTube. https://youtu.be/LfLAA9S-AzA?si=KAjDFu3qps49BCp-

Joyoningrat, E. (2020). Suasana Hari Raya Idul Fitri di Malaysia?? | Ketupat pasti ada _sedap [Video]. YouTube. https://youtu.be/AA6OVx9qTag?si=JPZD1CNx-8S3_Zmp

Koentjaraningrat, K. (1990). Sejarah teori antropologi II. UI Press.

Kozinets, R. V. (2010). Netnography: Doing ethnographic research online. SAGE Publications.

Levy, R. (2000). The social structure of Islam (12th ed.). Taylor & Francis.

Lise, M. W., & H. (2008). Resep andalan resto Indonesia: Lontong dan ketupat. PT Gramedia Pustaka Utama.

Melani, Y. R. (2019). Makanan Lebaran Indonesia vs Malaysia [Video]. YouTube. https://youtu.be/E2EzWH4WEtM

Moleong, L. J. (2018). Metodologi penelitian kualitatif (38th ed.). PT Remaja Rosdakarya.

Momy Juna. (2020). Pertama kali lebaran di Kualalumpur Malaysia, tahun ini gagal mudik ke Indonesia | #9 Cerita Momy [Video]. YouTube. https://youtu.be/Ntf75E7v

Ramly, A. S. M., Salleh, H. M., & Salleh, M. M. (2022). Ketupat sebagai cerapan identiti makanan warisan untuk diwarisi oleh golongan milenia. In M. S. M. Zahari, N. Ishak, A. R. Aziz, Z. I. M. Fuza, A. S. M. Ramly, & J. Salleh (Eds.), Pelestarian warisan makanan tradisional Melayu, Siri 1 (1st ed., p. 34). Fakulti Pengurusan Hotel dan Pelancongan Universiti Teknologi MARA (UiTM).

Ray, B. (2018). Orang Indonesia kagum suasana lebaran di Malaysia [Video]. YouTube. https://youtu.be/gqUDcl6L-9Y?si=spmkus4ViuW1qgBY

Rianti, A., Novenia, A. E., Christopher, A., Lestari, D., & Parassih, E. K. (2018). Ketupat as traditional food of Indonesian culture. Journal of Ethnic Foods, 5(1), 4–9. https://doi.org/10.1016/j.jef.2018.01.001

Rukanz, M. (2022). Suasana Hari Raya Idul Fitri 1443H/2022 di Malaysia - Mas Rukanz [Video]. YouTube. https://youtu.be/hy2dAk2x8r8?si=kGXqmIm9GlQn76z6

Samsuri, N., & Yusoff, N. (2020). Ketupat Palas sebagai satu warisan tradisi Melayu: Penilaian melalui pendekatan visualisasi dalam kalangan pelajar universiti berbangsa Melayu. Kajian Malaysia, 38(2), 115–137. http://web.usm.my/km/38(2)2020/km38022020_5.pdf

Subagia, R. (2019). Makna tradisi Kupatan bagi masyarakat Desa Paciran Kecamatan Paciran [Undergraduate thesis, UIN Syarif Hidayatullah Jakarta]. Repository UIN Syarif Hidayatullah.

Sudarwan, D. (2002). Menjadi penelitian kualitatif. Pustaka Setia.

Terbaru, H. (2020). Suasana hari raya idul fitri tahun 2020/1441H di Malaysia [Video]. YouTube. https://youtu.be/PbCBdzxK7nQ?si=vXp15O5TdOamKVcL

Uhi, J. A. (2016). Filsafat kebudayaan. Pustaka Pelajar.

Widiastuti. (2013). Analisis SWOT keragaman budaya Indonesia. Jurnal Widya, 1(1), 8–14.